Een Psychodynamische verklaring voor de virtuele zetelwinst van de PVV

August 21, 2011
By

Volgens de meest recente opiniepeilingen van Maurice de Hond staat de PVV nu op 29 zetels voor de Tweede Kamer. Daarmee is deze partij op één zetel na net zo groot als de VVD, op dit moment de grootste politieke partij van Nederland. In de afgelopen jaren heeft de PVV in de peilingen grote schommelingen doorgemaakt. In maart 2009 was de PVV met 32 zetels de grootste partij volgens de peilingen, maar bij de daadwerkelijke verkiezingen behaalde deze partij slechts 24 zetels. [1]

De winst van 5 zetels in de huidige peilingen heeft duidelijk te maken met de huidige Europa/economische crisis en de financiële hulp aan Griekenland. Er is echter meer aan de hand.

Hoofdzakelijk is er op de geloofwaardigheid van deze peilingen veel aan te merken. In het NRC van 3 juni 2010 schrijft dr. Tom van der Meer (politicoloog en sociaal-wetenschapper, Universiteit van Amsterdam) over het kuddegedrag van stemmers en de gefrustreerde rol van opiniepeilers: [2]

Er lijkt sprake van een ‘bandwagon effect’: kiezers kiezen voor een partij die het goed doet in de opiniepeilingen. Op zichzelf is daar niets mis mee. Het is legitiem wanneer kiezers hun stem uitbrengen op basis van opiniepeilingen, net zoals het legitiem is wanneer ze dat doen op basis van ideologische voorkeur, traditie of uiterlijke kenmerken van de partijleider. Maar dan moet de informatie uit deze peilingen wel kloppen. En juist daar zit hem het venijn. De huidige opiniepeilingen zijn een self-fulfilling prophecy: ze zijn niet langer trendvolger maar trendsetter. Opiniepeilingen leveren daarmee geen bijdrage aan de democratie, maar creëren hun eigen dynamiek.

Het door van der Meer genoemde ‘bandwagon effect’ is een uiterst belangrijk verschijnsel dat nadere verklaring behoeft omdat het een essentiële rol speelt in haatgroep psychopathologie en zelfs bij het ontstaan van revoluties.

Het Bandwagon Effect is gebaseerd op de argumentum ad populum, oftewel een populistische drogredenering. Vanwege het autoriteitsgehalte dat mensen toekennen aan de media en de door de media aangereikte opiniepeilingen denkt men dat zij net als de meerderheid moeten stemmen, dus op de populaire partijen. In een artikel genaamd The Psychology of Political Bandwagoning (2008), wordt de psychodynamiek uitgelegd door de redactie van Helping Psychology (internet magazine van de Amerikaanse Argosy University). [3] De resultaten van twee belangrijke onderzoeken worden als volgt samengevat:

Most people assert their individualism and claim that their opinions are not influenced by a biased media, but that the rest of the society may very well be manipulated by this “third-person effect.” Despite these claims, various studies show that political bandwagoning affects voter psychology across class and educational lines. Student independent voters at the University of Kentucky in 1994 were more likely to vote for the candidate that was marketed as the expected winner. A similar study conducted on university students in the 1992 election showed that some swing voters changed their votes to mirror popular opinion. The idea that other people are influenced by polls and the media while the individual is a trick of the mind; we are more vulnerable to political bandwagoning than we think.

Dit politiek kuddegedrag is dus daadwerkelijk aangetoond in wetenschappelijke onderzoeken. Tom van der Meer publiceerde na de verkiezingen op  10 juni 2010  een vervolg artikel over deze foutieve peilingen en de werkwijze van de opiniepeilers waarop de kuddes vertrouwen [4]

Het valt de Nederlandse opiniepeilers niet eens te verwijten dat hun voorspellingen ernaast zitten. Het is ze echter wel aan te rekenen dat ze bepaalde onderzoeksproblemen niet vermeldden: problemen met de representativiteit, met stemintenties, met zwevende kiezers en met foutmarges. Het kan niet anders dat ook de opiniepeilers bekend zijn met deze grondbeginselen van de statistiek. Maar om nieuws te verkopen negeerden de peilers de problemen, en werden ze niet teruggefloten door hun opdrachtgevers.

Het zou erg simplistisch zijn om de virtuele winsten van de PVV af te doen met het argument dat opiniepeilingen niet deugen. De politieke mening van mensen wordt immers ook door andere zaken (bewust en onbewust) beïnvloed.

Dat de PVV nu door de Europa-crisis 29 zetels zou behalen is één ding, maar dat het in het verleden zelfs 32 zetels zijn gepeild is naar mijn mening te wijten aan minimaal twee andere psychologische redenen:

  1. In de afgelopen jaren zijn meer mensen in de angstzaaiende boodschappen van de PVV gaan geloven
  2. Veel mensen hebben racistische meningen of zelfs fascistische neigingen

Dit is een gevaarlijk tendens die aansluit bij mijn eerdere analyse van de Nationalistische Revolutie van Geert Wilders en zijn PVV waarin deze radicale fascistische revolutie wordt uiteengezet.  De Franse revolutie werd eveneens via een dergelijk bandwagon effect aan het rollen gebracht. In zijn boek Rational Extremism gebruikt Professor Ronald Wintrobe van de University of Western Ontario (Canada) een wiskundige definiëring van de Franse Revolutie om tot de volgende conclusie te komen: [5]

All parties (including the king)wished tomove to a new constitution that would put limits on the king’s power… By giving up power, the king hoped to gain revenue in the same way that the English king had. However, a bandwagon effect developed, possibly due to the constitutional crisis and the economic crisis, amplified by the uncertainties about which direction the regime was moving, and opposition to the regime snowballed.

Wintrobe vervolgt iets later met een voorbeeld van het gevaar van een revolutie dat door het bandwagon effect in beweging wordt gebracht:

… [A] revolution can promise democracy, but bandwagon effects in the dynamics of revolution mean that anything can happen, including the advent of a more repressive dictatorship. The French Revolution is a good illustration of this point. The initial democratic impulse of the revolution was swept away by the Jacobin Terror and ultimately gave way to the regime ofNapoleon Bonaparte. Why did the revolution turn extreme in this way? The question has preoccupied historians for generations.

Wintrobe beschrijft hierna het antwoord op zijn vraag, maar dat is een onderwerp dat ik later zal behandelen. Mijn boek, Wilders Kampf, gaat over het gevaar van de grote groep van de politiek vervreemde personen die zich bij de de PVV heeft aangesloten en in een radicaliserende spiraal verkeert.  Deze groep is op een revolutionaire bandwagon gesprongen. Deze haaien  hebben het bloed al geroken en wachten nu op het geschikte moment dat zij kunnen toeslaan met hun fascistische revolutie. Het is niet verwonderlijk dat steeds meer Nederlanders zich bij de PVV voegen. Men staat graag aan de kant van de winnaar. Wederom is een beschrijving van Wintrobe hier van toepassing:

Thus if something happens to weaken the regime substantially, the conditions for its collapse may appear. Once the regime is weak, then this immediately implies that the conditions for rational participation by individuals are partly met. Thus, if the system is weak, clearly it is more likely that a revolution to replace it will succeed. In turn, this motivates individuals to participate in the revolution, both as leaders and followers, and the weaker the regime appears to be, the more likely that a bandwagon effect will occur that brings it down. So if revolutions are collectively “rational” in the first sense – that the existing politico-economic system could no longer function effectively – this helps to explain how they could be individually rational as well.

Ter afsluiting van deze analyse raad ik u aan de analyse De wet van de self-fulfilling prophecy van collega Rik Wessels te lezen om het gevaar van het bandwagon effect en de self-fulfilling prophecy beter te begrijpen.

U kunt mij volgen op twitter: @polibertas

[1] Wilders scoort in peiling met weglopen, NUjij.nl, 29 maart 2009

[2] Opiniepeilers ondermijnen democratie met gebakken lucht, NRC, 3 maart 2010, gepubliceerd op BedreigdeDemocratie.nl
[3] The Psychology of Political Bandwagoning, November 2008, gepubliceerd op HelpingPsychology.com
[4] Op. cit.
[5] Ronald Wintrobe, Rational Extremism: The Political Economy of Radicalisation, Cambridge, VK, Cambridge University Press, (2006), pagina 182

[6] Ibid. pagina 184

[7] Ibid. pagina 163

 

 

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...
Share

Tags: , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Time in the Netherlands

Promote Politeia Libertas

Share

Categories